Bagaar, Toneelhuis / Arsenaal – Brugge –

Een samenwerking van Het Toneelhuis en Arsenaal / Lazarus resulteerde tot het stuk ‘ Bagaar ‘, gebaseerd op de film Coup de Torchon van Bernard Tavernier. Deze meer dan twee uur durende film werd op toneel een schitterend staaltje van menselijk verval. Een stagiaire van Het Toneelhuis leidde ons, dinsdag 7 mei 2019, in. tn_IMG_7886 copy De samenwerking van de twee huizen, het origineel verhaal zoals we het kennen van de film en het boek – Pop.1280 – van Jim Thompson die Tavernier als basis voor zijn film had gebruikt.

Anderhalf uur vertoefden we op een eiland ergens naast een continent met een samenleving die op drift was geslagen, een politieagent, drie vrouwen, een zwakbegaafde, een kolonel, een louche figuur, … en immigranten. tn_IMG_7922 Een duistere zwarte komedie die nauw betrekking had op onze samenleving. De zeven acteurs, diverse rollen spelend, waren elk op hun beurt schitterend in hun karakters. Een idioot blijkt toch niet zo’n idioot te zijn en een imbeciel is soms verre van een imbeciel.

Een staande ovatie viel hen dan ook te beurt, tn_IMG_7961 meermaals werden ze terug het podium opgeroepen onder luid applaus.

Lena Agten, stagiaire bij Het Toneelhuis verzorgde om 19.15 uur de inleiding in de foyer, een kleine zestig aanwezigen waren aandachtige luisteraars bij haar presentatie over het toneelstuk ‘ Bagaar ‘. Ze startte met een quote van dramaturg Erwin Jans.

Over Tavernier, schrijver Thompson, .. de psyche, een fabel, corruptie, onrechtvaardigheid en kritiek op de mythe van de samenleving. Een lange en zware quote. “ Dat was het zware stuk “ , zei ze, “ Nu iets luchtigers “. “ De samenwerking ( Toneelhuis / Lazarus ) mag reeds bijzonder genoemd worden, op het einde van mijn inleiding iets meer hierover “. “ Bagaar is een Vlaams woord voor ruzie, … hoe spreken jullie het hier uit ? ” vroeg ze. Hier en daar werd er op gereageerd, ze probeerde het na te zeggen, ja, West Vlaams is nog steeds een apart taaltje.

“ Nu iets meer over het verhaal. ‘ Bagaar ‘, is gebaseerd op de film van Bertrand Tavernier ‘ Coup de Torchon ‘ en deze klassieker was gebaseerd op het boek, daterend van 1964, van de Amerikaanse misdaadauteur Jim Thompson. Zijn reflectie op goed en kwaad, de moraal van de samenleving. Een heel scherpe analyse. Zijn roman – Pop. 1280 – speelt zich af ergens in een zuiderse staat van de USA. Een klein racistisch dorpje met 1280 inwoners. De sheriff ligt er liever te dutten dan de wet te handhaven. De dorpelingen willen niet dat hij de wet toepast. Ik verleid de mensen ertoe om hun ware gedaante te tonen,… om ze dan op hun kloten te geven. Coup de Torchon betekent letterlijk een slag van een natte dweil. Het verhaal speelt zich af in een niet nadergenoemde kolonie, juist voor het uitbreken van WO II. Corruptie en eigenbelang hebben alles ontwricht in de samenleving,… in het gezin. Het stuk ‘Bagaar ‘ leunt hier zeer dicht bij aan, het script van de film. Bepaalde scenes en personages werden geschrapt uit het toneelstuk ( en iets bijgevoegd, meer naar onze tijdsgeest en ook de zwarte humor eigen aan Lazarus ). Een film van 128 minuten werd zo teruggebracht naar anderhalf uur. De makers wilden het ook niet laten afspelen in de USA of in een kolonie. Bagaar speelt zich hier af op een niet nader genoemd eiland naast een niet nader genoemd continent. Je zou kunnen zeggen Europa, het trekt erop … een abstracte fabel. Nog even iets over het stuk, een kamp op een eiland. Lucien, zijn vrouw, tn_IMG_7938 zijn minnares tn_IMG_7920 en de lerares, … een synthetische ontwikkeling.  Hij is een flik, …een man die in feite een loser is, maar langzamerhand leert,… eerst sympathie …maar hij leidt ons naar een diepe duisternis. Tevens is hij een outsider,… een beetje paradoxaal … Hij heeft zijn medeburgers lang kunnen observeren en nu doorziet hij de hypocrisie van de mensen. Hij houdt ze een morele spiegel voor, ziet zichzelf als een soort wraakengel. Moreel is hij echter even rot maar hij legt zijn omgeving bloot.tn_IMG_7921 Herkenbare geluiden ,… het afbeelden van de vluchtelingen. Een bepaalde vorm, ik zal ze niet verklappen, je zal het wel zien. Om te eindigen nog even iets over die samenwerking. Guy Cassiers en Lazarus, Guy is al enige tijd bezig met de psyche van de mens in zijn stukken …de menselijke donkerte. ( cfr. zijn vertoningen , Caligula, De welwillenden, Le sec et l’humide, Grensgeval, Het lied van Jeanne en Gilles.. ) Het ligt wel niet voor de hand, Guy een regisseur die strikt omlijnt werkt, hij houdt van precisie en het collectief Lazarus ( heel letterlijk), Bij hen kan en mag iedereen zeggen wat ze willen doen. Iedereen uit zijn mening, voorstellen, dus …ongezouten hun zegje over spel ( regie ), decor, kostuums, muziek, belichting,… Ze hebben nooit met een regisseur samengewerkt ( – dit vind ikzelf dan ook hun sterkte – ). Aan jullie om te zien om ze de juiste balans gevonden hebben “.

Personages en enkele fragmenten uit het stuk die typerend zijn voor de sfeer :

Lucien, de sheriff — Koen De Graeve, Huguette , echtgenote Lucien — Katelijne Damen, Rose en reportster — Charlotte Vandermeersch,  Nono, tn_IMG_7939 schoonbroer,imbeciel en dokter — Joris Van den Brande, Kolonel en collega flik ( in tv scherm ) — Günther Lesage, Lerares — Marianne Loots, Tom Shilton tn_IMG_7895 en adjudant van de kolonel — Ryszard Turbiasz.

 

 

Luciens vrouw : “ … je zal toch eens naar de kapper moeten gaan, je lijkt wel een mammoet “. De blinde die uit het raam pist …of de klootzak die zegt dat het raam de wc is. Een uitspraak van de kolonel : “… wie niet vraagt blijft maagd “. tn_IMG_7894

Eindelijk eens iemand die de kindjes ‘ dysenterie ‘ kan leren spellen. Lerares : “ …is het hier zo erg. “ Ik roep – Allez ! Circulez ! “, Lucien tegen de lerares. Dit over immigranten, vluchters genoemd, in het kamp. Lucien tegen de kolonel : “ … hij is mijn schoonbroer, er zijn een beetje kosten aan …”.tn_IMG_7903 Dit na de reactie van de kolonel die zijn vrouw en haar broer gadesloeg. Ze foefelt met ..de imbeciel,( maar wel met de nodige vraagtekens ), haar hand op zijn kruis, zijn hand op haar borst, vagina ?.tn_IMG_7905

Ook gebruik van stroboscopisch licht, … allen achteraan naast elkaar spelend op een blaasinstrument … het klinkt als een soort reveille …de tune van 20th Century Fox, ( bedoeling ?, een voorbode ? ).tn_IMG_7909 Een tv ploeg op het eiland, een reportster interviewt o.a. Lucien over het leven op het eiland en de nakende verkiezingen. tn_IMG_7914 Een idioot interview in gebrekkig Engels. Het conflict met Tom Shilton, een onrustzaaier ,…wanneer wordt hij gearresteerd  ?, ..hij is de sukkel (- echtgenoot van Rose, de minnares van Lucien ). tn_IMG_7941

Ze zingen , een liedje ( Jules De Corte 1956 ), “ …waarom zijn de zeeën zo diep,… en ze zijn al zolang onderweg naar de vrede toe,.. waarom zijn de mensen zo moe…”. Even een rustig nadenkmoment.

“ Hou uw huisdier aan de lijn “ zegt de lerares tegen Huguette ( over de imbeciel ) de vrouw van Lucien, “ …hij stond plots in mijn keuken toen ik onder de douche stond,… stond met zijn broek op zijn enkels “.

Een lijk, … In tv …Jarvis ( ? ), de collega flik ? “ If you sniff on the shit … you go down “.

Ryszard Turbiasz ( rol Shilton ), staat enorm lang onbeweeglijk stil, neergeschoten ( een sterk staaltje concentratie, met het geweer in de hand). Hoe kan een dode iemand doodschieten ? Eén wapen, twee doden Shilton en Jarvis ( ? ), vraagtekens, maar de dokter trekt zijn conclusie.

En een paal is een debiel ding, …

Diverse geluidseffecten zorgden tevens voor de nodige sfeer in het verhaal, het podium enger gemaakt door twee metalen constructie ( tralies ? ), en een houten kist en een tv toestel

vormden belangrijke attributen in het spel. Guy en Lazarus zijn er samen in geslaagd om dit verhaal op eigen wijze over te brengen op toneel en dit ook dankzij de sterke vertolkingen tn_IMG_7958 van de cast.