Oorlog & Terpentijn – Brugge –

Gisterenavond, 9 november 2018, hier en daar een enkele zitplaats vrij in een vol concertgebouw voor de vertoning van Jan lauwers’ ( Needcompagny ) ‘ Oorlog en Terpentijn ‘. Een vertoning over de gruwel van WO I naar het boek van Stefan Hertmans, gebaseerd op de dagboeken van zijn grootvader Urbain Martien. tn_IMG_7858pp

Dit was zonder twijfel één van de hoogtepunten op toneelvlak van dit jaar. Vertelster Viviane De Muynck, 72 intussen, overdonderde ons met haar schitterende rol in dit totaalspektakel. Haar guitige oogjes straalden na de show. tn_IMG_7898 (2) Het was dan ook normaal dat er een staande ovatie op het einde haar en zeker niet te vergeten haar medespelers, dansers, muzikanten te beurt viel.

Verslag :

‘ Oorlog en terpentijn ‘

In het kader van de talrijke vieringen van de honderdjarige herdenking van WO I , werd er dit jaar ook aandacht besteed aan WO II. De gruwel die plaatsvond tussen 14 – 18 escaleerde nogmaals een twintigtal jaar later. Hadden we nog niets geleerd ? De grootvader van Stefan Hertmans verwoorde het als volgt : “ … wat was de zin, het nut om al je kameraden rond je te zien sterven, vechtend voor een betere wereld om dan 20 jaar later terug in een nieuwe inferno gedropt te worden “. Hadden we niets geleerd ?

Donderdag 8 november 2018 werden we meegezogen in een totaalspektakel, ‘ Oorlog en terpentijn ‘ naar het boek van Stefan Hertmans. Rond 19.15 was er in de Kamermuziekzaal een inleiding voor de vertoning. Georg Weinand ( art-coördinator ),

de nieuwe medewerker ‘Dance’ van het Concertgebouw te Brugge heette iedereen welkom en gaf dan het woord aan Erwin Jans die ons inleidde in het verhaal van Stefans grootvader.

Een vertoning gebaseerd op het boek, van Stefan, die het levenslicht zag na het lezen van zijn grootvaders dagboeken. Het boek kon Stefan tonen, maar de dagboeken kon hij niet tonen. We moeten hem op zijn woord geloven en dat zal zeker dicht bij de realiteit aanleunen. De inleiding werd bijgewoond door meer dan 350 man, Erwin was alvast super enthousiast over het grote toneel tijdens de landelijke tournee van het stuk. De inleiding was echt de moeite. Want het boek kwam tot stand na toch eens die dagboeken in handen te nemen. Stefan had zijn grootvader op alle mogelijke momenten horen vertellen over die tijd maar nam er verder geen acht aan .Het waren verhalen zoals hij ze zoveel keer hoorde. Zoals, een vliegtuig vliegt over en grootvader was weer over die tijd bezig.

Zijn boek bestaat uit 3 delen. Het verhaal voor WO I, het verhaal na WO I en tijdens de oorlog.

De negentiende eeuw eindigt in feite op 1914, en daar begint de 20ste eeuw. Vreemde formulering maar toch klopt het. We leren zijn grootvader beter kennen, zijn grote liefde, het huwelijk, van kortstondige duur. De Spaanse griep die meer slachtoffers maakte dan die gruwelijke WO I. Trouwt voor een tweede keer. Het plichtsbesef, de familie. Hij, een redelijk talentrijke schilder, trouwt dan met de zus van zijn overleden echtgenote. Een complexe situatie. De dood blijft zo in feite over dit gezinsleven hangen. “ Maar dit is de roman “, en “ Hoe breng je dit over naar het toneel ?”. Een grote ingreep, laat niet de kleinzoon aan het woord ! De schrijver komt in het toneelstuk niet aan het woord. We laten het verhaal vertellen door zijn tweede vrouw. Het verhaal krijgt zo een andere kleur. ( “ Wat moet ik anders zeggen “ zegt Erwin. ). Jan Lauwers doet voor zijn stuk beroep op één van Belgisch grootste actrices. Viviane De Muynck, ze hebben reeds meerder malen samengewerkt. Zij vertelt, ze speelt geen scenes. Andere medeacteurs vertellen ook en zij spelen wel scenes. We aanschouwen drie vormen van scenografie, van abstract tot zeer visueel, dit vooral in het tweede gedeelte. Dit gedeelte is zeer fysiek. Hoe beeld je oorlog uit op het toneel ? Een bepaald soort realisme werkt niet op scene. Dus met projectie, livemuziek, dansers en acteurs, … op een heel aparte manier van intiem tot heel agressief. En met een ongelooflijk sterke muzikale score, waarbij  je ook de muzikanten laat meedoen, creëer je een totaalspektakel die het boek alle eer aandoet.

Op een bepaald moment vraagt hij aan het publiek of ze soms ‘ Isabella’s room ‘ uit 2004 van de Needcompany hebben gezien. , ook zo’n verhaal uit de 20ste eeuw. Oorlog, de diepere melancholie, schilderijen, sterke vrouwen.

Ook opmerkelijk in de stukken van Jan Lauwers, als er iemand sterft blijft hij op het toneel. Ze zijn er nog. Viviane D.M. vertelt in feite vanuit haar graf. In principe kan dit niet, maar in een toneelstuk wel. Dit is een typisch ingrediënt in Lauwers’ stukken. “ Zodat de levenden hen niet vergeten “. We zitten dicht bij 11 november, iets gaat niet verloren, blijvend in de herinneringen. Intussen leest hij nog een citaat voor. Over de 20ste eeuw kan je zeggen dat ze niet zo schoon was. Ze werd ontsierd door twee wereldoorlogen. Ook had hij het nog even over de traditie, de band tussen levenden en doden. En zij die er nog niet zijn. Knip dit door en je verandert de geschiedenis. Tussen al die vieringen zit er ook veel commercieel gedoe tussen, maar niet met dit stuk.

Dans, beweging, zang, intimiteit en verbondenheid. Het zoeken naar een band, een verleden, … “ Als ik nu nog meer vertel …” En hij eindigde met, “ Maar ik zeg verder niets meer, want ik heb al teveel gezegd, dus geniet van de vertoning “.

Dit was zonder twijfel één van de beste toneelstukken dit jaar van het seizoen ‘ En Route ‘. Een totaalspektakel, een monoloog met extra’s. Acteerscenes, livemuziek en dans en een prachtige scenografie smolten op prachtige wijze samen. Viviane, zittend vooraan aan een soort schrijftafel, vertellend over het leven van Urbain Martien. Links en rechts van haar, decor / speelstukken die ons een beeld gaven bij haar vertellijnen. Een schilderatelier en een andere kamer die deel uitmaakte van het verhaal. Zij vertelt,

zijn levensverhaal en wij volgen hem tekenend in zijn atelier ( via projectie op scherm zien we houtskooltekeningen tot stand komen ). Achter Viviane, een doek die het podium in twee deelt. We horen de activiteit in de ijzergieterijj. Hij heeft er nog gewerkt. Een geroezemoes, gepraat, gehamer op metaal en rookflarden worden door Grace Ellen Barkey als engel van de geschiedenis, gekleed in verpleegster uniform, benadrukt.

Een engel, een rode draad doorheen dit verhaal, altijd aanwezig in diverse verschijningen. Het doek gaat omhoog, en de dansers onthullen hun bezigheden in de gieterij. Een metaalachtige constructie krijgt vorm. De dansers transformeren in soldaten, vechtend op het podium, mimiek ( elke spier op hun gezicht wordt gebruikt ) en lijflijke uitstraling ( ingehouden ademhaling, bijna uitgemergelde ribbenkasten ) tn_naamloos tonen ons op zeer expliciete wijze de gruwel van de gevechten. Nu en dan worden houten decorfragmenten aangeklopt die ons de ontploffingen en kanoninslagen tot op het merg laten doordringen. De dansers gebruiken al hun technieken, … en soms een woord om ons in die waanzin van WOI onder te dompelen. Zelfs zwaardgevechten escaleren over gans het podium. Dit alles grijpt je nog meer bij de keel dan filmbeelden.

Martiens geliefde die sterft door de Spaanse griep ( maakte nog meer slachtoffers dan Wo I ), een nieuwe vrouw in zijn leven na de dood van zijn grote geliefde. Het sterfbed, en de zus die in zijn leven komt. Zijn schilderijen, nemen het podium in, met openingen in het canvas die de geschilderde onderwerpen een extra dimensie geven.

En natuurlijk Viviane De Muynck ( onlangs nog de prijs voor Algemene Culturele verdienste, de Ultima, ontvangen ) profileert zich opnieuw als een rasactrice, vertelster. Haar stem, haar intonaties. Is het nu hoesten, zuchten, of brabbelend ( dementie ? ). Dit en de speciale tekstprojectie

achter haar op het doek en natuurlijk ook nog eens onze engel die plots zegt : “ … Viviane je moet nog een stukske !”. ( Zij was net gestorven, maar zonder protagonist kan het verhaal niet verder verteld worden,…). Apart, net zoals ook de muzikanten die van positie op het podium circuleerden en deelnamen aan het spel en de gevechten van de dansers. tn_IMG_7867

We hebben genoten, waren onder de indruk, stil en nog ingetogen, een lange staande ovatie kwam haar en haar medespelers dan ook te beurt.

Spelers : vertelster – Viviane de Muynck ( Gabrielle Martien ) / acteurs en dansers – Benoît Gob ( U. Martien- ook tekeningen en schilderijen van zijn hand )

/ Grace ellen Barkey ( engel van de geschiedenis ) / Sarah Lutz, Romy Louise Lauwers, Elik Niv, Maarten Seghers, Yonier Camilo Mejia ( de dansers ) / muzikanten – Alain Franco ( piano ), Simon Lenski ( cello ) en George van Dam violist ). tn_IMG_7922

Foto’s voorstelling  : Maarten vanden Abeele

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s